İş mi istiyorsunuz, kariyer yapmak mı?
Prof. Dr. İsmet Barutcugil
Son zamanlarda insan kaynakları yöneticilerinin ve işe alma görüşmeleri yapan yöneticilerin iş başvurusunda bulunan adayların beklentileri konusunda kafaları karışmış durumdadır. Çoğu aday, önceki kuşaklarda olduğu gibi, işi uzun dönemli bir kariyerin ilk basamağı olarak görmemekte, belirli nitelikler gerektiren bir işi belirli bir süre yapmayı, sonra da duruma göre o işi bırakıp başka arayışlara girmeyi düşünebilmektedir. İşler, onun için istediği süre çalışıp canı istediğinde bırakıp gidebileceği uğraşlar olarak görülmektedir.
Adayların önemli bir kısmı işin geleceği, sağlayacağı kariyer olanakları, belirli bir birikimden sonra kendisine sunabileceği fırsatlarla ilgilenmemektedir. Onlar, kısa dönemli kazançlarını, bugün alacakları ücretleri ve sosyal hakları düşünmekte, kendilerinden o gün için istenen işin niteliğine bakmaktadırlar. Onlar için 10 yıl çok uzun bir zaman, 35-40lı yaşlar da hiç gelmeyecek kadar uzaktır. Bu nedenle, özellikle, hizmetler kesimindeki birçok firma işinin yalnızca bugünü ile ilgilenen insanlarla çalışmak durumunda kalmakta ve çalışanlarını elde tutma konusunda ciddi sorunlar yaşamaktadır.
Bu durumun önemli bir nedeni, şüphesiz geçen dönemde çoğu firmanın çalışanlarına verdiği sözleri tutmamasıdır. Gelecek vaatleri, kariyer basamakları taahhütleri, ilerde sağlanacağı söylenen haklar ve olanaklar gerçekleşememiştir. Kriz yılları çoğu şirkette kurum kültürü, biz bilinci, ortak sahiplenme gibi söylemlerin salt slogan düzeyinde kalmasına neden olmuştur. Yönetim basamaklarında yükselme beklentisiyle inanç ve özveriyle çalışanlar kendilerini küçülen ya da kapanan şirketlerinin kapıları önünde bulmuşlardır. Bu insanlar bugünün gençlerinin önünde nelerin yapılmaması gerektiğini gösteren canlı örnekler olarak durmaktadırlar.
Diğer taraftan, firmalar çalışanlarını uzun dönemli düşünerek, kalıcı olmaları umuduyla işe almaktadırlar. Çalışanlarında devir hızının yüksek olmasını istememektedirler. Yüksek devir hızının yol açtığı yüksek işgücü maliyetlerini azaltmak istemekte ve bu nedenle işe alma, eleman seçme ve yerleştirme politikalarında ve uygulamalarında önemli değişiklikler yapma ihtiyacını duymaktadırlar.
Hizmet üreten ve özellikle bilgiye dayalı olarak çalışan firmalarda müşteri bağlılığı ile çalışanların kalıcılığı arasında yakın bir ilişki vardır. Rekabetçi ortamda sürekli değişen müşteri istek ve beklentilerini aşacak düzeyde tutarlı ve kaliteli hizmet verebilmek için çalışanların kalıcı olması gerekir. Çalışanlarına yatırım yaparak, onları yetkinliklerini, bilgi ve becerilerini artıran firmaların müşteri gözündeki imajı, güvenilirlikleri artacaktır. Müşteri bağlılığını sağlamanın, sadık müşteriler yaratmanın yolu çalışanların uzun dönem firmada kalmasından geçmektedir
İşin kısa dönemli, yalnızca gelirin-geçimin sağlandığı bir uğraş olarak değil, uzun dönemli ve planlı bir kariyer çizgisi olarak görülmesi ve adaylara bunun bu şekilde gösterilmesi üst yönetim düzeylerinden başlayacak bir anlayış değişikliğini gerektirir. Bu süreçte, insan kaynakları, işe alma ve seçme-yerleştirme uygulamalarını iyileştirmeli ve yönetim de insana daha duyarlı bir liderlik yaklaşımı geliştirmelidir.
İleri görüşlü insan kaynakları yöneticileri, adayların şirkete başvurularını sağlama, bu başvuruları inceleme, eleme, görüşme, seçme ve işe alma konusundaki yöntemlerini gözden geçirmelidirler. Adaylara uzun dönemli kariyer teklifi sunulurken bunun çekiciliği artırılmalıdır. Çalışanlara ve şirkete yeni katılacaklara uzun dönemli çalışmanın sağlayacağı üstünlükler açık bir şekilde anlatılmalı ve verilen sözler de tutulmalıdır.
Çalışanlar, şirketlerinin uzun dönem çalışmaya verdiği önemi; eğitim, motivasyon, kariyer planlama, performans yönetimi ve ücretlendirme ödüllendirme sistemlerinde açıklıkla görebilmelidirler. Önlerinde uzun yıllar şirkette çalışarak belli görevlere gelmiş, kanıtladığı başarılarla önemli haklar ve fırsatlar elde etmiş insanlar olmalıdır. Özellikle, kariyer planları konusunda bu kişilerin akıl hocalığına başvurabilmelidirler.
İnsan kaynakları, önümüzdeki dönemde kendi alanındaki uygulamalara daha uzun dönemli ve kapsamlı bir şekilde yani daha stratejik anlayışla yaklaşacaktır. Eleman seçerken bugünün işini yapacak insanlardan çok kendini geleceğe hazırlamak amacıyla kariyer yapmak isteyen adaylar üzerinde durulacaktır. Bugün çoğu şirket için gelecek endişesi günün sorunlarının önüne geçmiş durumdadır. Geleceği kurma ve kurtarma amacıyla geleceğin liderlerini yetiştirme projeleri büyük önem taşımaktadır. Şirketler, kariyer yapmak isteyen adayları daha çok tercih edecekler ve onlara eğitim gelişme fırsatları ile dolu kariyer planı sunacaklardır.